Жив г1урав ракьалде рокьи гьеч1ев чи
Бокьоб х1айваналда релъун вихьула
Жив вижараб росдал къадру ц1унич1ев
Къадги канлъи гьеч1еб гьоров хут1аги.

                               (Г1абдулпатах1 Ибрагьимов)

 

                   Вижараб росу

Нижер росда т1аса "Т1ох-мег1ер"буго
Т1аде ваха мунго борхалъи лъазе.
Борхатаб маг1арда т1егь бижун буго
Т1ун мах1 сунт1е гьелъул гьуинлъи ц1узе.

Гьанив вахунелъул т1агъур шула ккве
Т1аса нак1к1улъ тункун бортизе гурин
Батани чабхилъ ч1ун чанил хал гьабе
Чорхол х1ал хьеч1ого борч1изе гурин.

Бан чангитгун  ккун ч1а, чорхол хиялал
Чвархъан куркьбал рижун воржине гурин
Вижараб ракьалде г1ищкъу бахчун ч1а
Муг1руз дандеги къан къвал базе гурин.

Ганч1икьан т1инк1улеб т1ок1к1араб ицда
Т1инде ккарал ч1имхал маххалин ккола
Мех-мехалъ х1охь балеб ц1орораб лъеда
Ц1орол мат1уялда релъен бук1уна.

Ц1огьохъе гьороца гьурмада ч1валеб
Гьуинаб мах1алъ рак1 х1айран гьабула
Х1анч1аца рачунел берцинал бакъназ
Бугеб ургъел ун черх аваданлъула.

Бахьинаб г1и буго сага кваналеб
Квине гьан бокьани гьоркьоса баче
Квасул х1еренлъиялъ х1ули к1очарал
Х1ан рахьдал бахъизе чахъаби гьале.

Гьанир чуял руго чундулг1ан хехал
Чангит шулаго ккве т1ад рек1унелъул
Т1алил най бихьула х1е бак1арулеб
Х1ет1 ц1одорго бахъе ч1инт1иларедухъ.

Гьаниб г1ураб куйдул квилоялъубе
Кило тамхьил уна ц1азе бокьани
Ц1ан путал рахъулеб оцол т1ат1уда
Т1аде ц1ам х1улула чед къазе ккани

Щибаб качаналда килаби ругеб
Хъарпуст1ан бихьулищ хурзабахъ бижун
Жидер бак1лъи ц1ик1ун ц1ан г1одорегун
Бог1ол т1урал руго т1огь ракьдаги цун.

Т1ок1аб жо гьеч1они гьоло г1еларищ
Гьирилъ къвариг1ани къали жубазе
Къвац1иялда квине ламадур гьеч1ищ
Гьац1ул т1аг1амалда т1огьол мах1 бугеб.

Хьул лъурас ч1уч1ани ч1ерлъун барсизе
Бакъдебусил бет1ер т1арсг1ан бук1уна
Т1ат1улъ бежаниги жибго кваниги
Бет1ер куйдулг1анаб картошка г1ола.

1948 сон                                                                   
                                   
                                      Божуге

Умумузул кицабалъ  камилаб г1акъло буго
Кидаго херлъулареб хазина-маг1на буго
Халкъалъ г1умру гьабулеб дунял бугебг1ан мехалъ
Гьеб г1акълудал гъваридаб гъуйлъун хут1изе буго

Нужеда гьеб раг1анищ раг1ич1ебищ лъаларо
Лъабго чиясда  т1убан  божаян  абуларо:
Йокьун дуца ячарай чидар яс лъадиялда,
Цеве мискинав вук1ун бечелъарав чиясда,

Гьединго ханзабазда хвараб мехалъ гурони
Халкъалъе г1адлуялда г1адамаца таниги.
Гьаб кици х1акъабищан х1акъикъат лъазабизе
Х1укму рак1алъги гьабун вук1ана дун ургъулев.

Лъеберго соналъ дица жив ц1унарав ханасул
Жаниб бокьоса бикъун бахчана куй цо гьороб
Дирго куй хъун белъана хъизангун цадахъ квана
Ханасул куй хъурабин хъизаналда  абуна.

Мадугьаласухъе ун анц1го гъурущ босана
Анкьго къоялдасан къарз бец1изе къот1и ккана
(Гьев мадугьал вук1ана цеве ц1акъ мискинав чи
Гьанже жив бечелъарав бич-хисалъул даранчи)

Рокъове швараб мехалъ шибго г1айибго гьеч1ей
Щай  егун  ч1арайилан  ч1ужу дагьай  юхана.
Дуца доб куй бикъун хъвей ханасда бицинилан
Ццин бахъун к1алги гьикъун къват1ие лъутун ана.

Нахъисеб къоялдего  ханас судалде кьуна
Судалде дун инаго мадугьал хаду гъана
– Нагагь судалъ мун къуни къарз кин бец1илебилан
Къварилънхъдун г1одизе г1ангур г1адин лъугьана.

Судияс суал кьуна бикъанищ дуца куян
Дица жаваб гьабуна гьединаб иш кканилан
Ханас ч1ванкъот1ун суал ч1вазе ккелилан лъуна
Ч1орг1ан бит1арабилан судалъ  х1укму  гьабуна.

Цинги дица судалда раг1и кьеян гьарана
Кьогеян хан к1алъана кьеян халкъ т1аделъана
Дадеги вахъун дица ккарабщинаб бицана
Божизе бегьуларел гьезул ц1арал рехсана.

Ц1ан бахъун анц1го гъурущ мадугьаласе кьуна
Гьороса ханасул куй бачине чи вит1ана
Йокьун ячарай лъади цодагьай юхунилан
Ханасда куй бикъараб бицине ун ятана

Судалде унев вугев ургъел дир гьабич1ого
Анц1го гъурщил багьияв мадугьал гьеч1ев лъана
Лъеберго соналъ дица жив ц1унарав ханасги
Цо куй бикъунин абун ч1вазе х1укму къот1ана

Халкъалда цебе лъадул лъабабго ц1ар т1амуна
Мадугьал лъадул г1адин лъабго ц1ар т1амун тана
Лъеберго соналъ дица г1умру кьурав дов ханги
Халкъалда лъан бук1ине лъабго ц1ар т1амун тана.

Мекъаб судалъул х1укму халкъалъ  хвезе гьабуна
Ханги киналго рекъон кварида ван гъанкъана
Къарумав дов мадугьал мискинлъун вакъун хвана
Т1екълъи  дуниялалда  даимлъулареб  лъана.

1990 сон.

                              Г1алисканди

Цересел г1асрабазул г1адамазул бицунеб
Г1емераб къиса буго къват1иб жеги бахъич1еб
Къвак1арал рак1азулги рек1араб хвалчадулги
Хабар таманаб буго таптаралда угьич1еб.

Гьаниб дица бицунеб цо лъугьа – бахъин буго
Цересел ханзабазул хабал занилъун ч1вараб
Г1емерисел къисабалъ къадру гьеч1ел шаг1ираз
Къаг1идалъун ккун буго бечедал чаг1и каки

Амма х1акъаб жо буго бечедазда гьоркьорги
Г1адлу, г1акълу бит1арал бут1рул рук1араблъиги
Хунздерил т1алъиялда т1ибит1ун бицен буго –
Т1олго Кавказ мук1урав вук1аравила цо хан.

Рик1к1адал улкабазде вакилзабиги рит1ун
Дармил ва рагъ-кьалалъул гьоркьоб лъулаан суал.
Цо нухалъ вакилзаби Ираналде унелъул
Уна бет1ерлъун гьенив Гьоц1алъа  Г1алисканди.

Гьунар раг1уе т1ок1ав, бот1ролъ г1акълу къулг1аяв
Къажаразул шагьасде швезе уна сапаралъ.
Цин к1вар бугел бах1сазде байбихьилалдего доз
Дагъистаниязул х1ал бихьизе къасд гьабула

Къот1ун цо роходаса  к1иябго рахъ бащадаб
Рохти гьалъул кисабан кодобе бегьула х1ехь.
Х1орил лъелъе рехидал рохти бигьаго лъала
Лъелъе ц1ик1ун т1ерхьинч1еб т1огь бук1ин мух1канлъула.

Гьеб х1ал бихьиялъ къурав къажаразул шагьасда
Къвариг1ел гьеч1еб пикру каранда басандула.
Кисаго рас х1улараб х1ама цебе бач1уна
Гьалъул г1умру лъайилан г1амал к1одого ч1ола.

Г1алискандица  гьесий рекъараб жаваб кьола
Къажарасулгин х1амил х1исаб цойиде ц1ала.
Цересел умумузул кици бугин абула –
Кинго лъазе к1оларин гьел к1иязулго г1умру.

Гьанже ццин гьалаглъарав шагьас х1укму гьабула
Х1ажаталде инаго гьасде гъалбац1 гьусизе.
Гъирун к1алгун бач1унеб жанаваралда к1алдиб
К1удияб т1агъур бахъун  буг1ун къазе гьабула.

Къвариг1ани батулеб маг1арулазул хонжрол
Хвалил ругънал гъорлъе ккун гъалбац1 г1ебеде лъола.
Гьеб мехалда шагьасул кумакчаг1и риххула
Дуца гьабураб шибан гьесде т1аде рортула.

Шагьасул гучаб гъалбац1 гъванщилъ ханжар бан ч1вазе
Мун кин х1инкъич1евилан х1икматго ралагьула.
Гьал каг1ал цо гважуца цадахъ ич1го гьарулин
Гьезде цо кверги хьваг1ун Г1алискандиги уна.

Дагъистаналъул халкъгун къец гьабун лъик1 гурилан
Къурав шагь живго хаган хадув валагьун ч1ола.
Гьениб къот1и ккун буго къануналда разилъун
Къажараз Дагъистангун дармида байбихьизе.

1957 сон.

Тамашаяб хабар

Гьаб хабар бицана Гумбет районалдаса цо логода ворхатав чияс 1962 соналъ.

Гьаб МахIачхъалаялъул ралъдал рагIалда ругел
ЧК-ялъул подвалахъ туснахъалде ккана дун.
Лъеберабилел соназ туснахъал хIалтIизарун
Нижеца бараб бyгo бащдаб шагьар доб мехалъ,
Туснахъ гьарун рукIана мискинал магIарулал,
МацIихъабазул гIapзаз гIайиб гьечIого ккурал.
Совет хIукуматалде квешаб рагIи абунин,
Каммунистаз гlapзал кьун, гIадада жанир лъурал.
Щибаб сордоялъ рачун къогогIан чи унаан,
Къваридаб камералде киналго гьел руссинчIо.
Гьересийищ уябищ мухIканлъи лъалароан,
Амма гьел чIвалел pyкlин балъгояблъун букIинчIо.
Гьури гIодой биччараб карачел гьечIеб радал
Ралъдал рагIалде щвани багIарлъун батулаан…
Бункерилан цIар бугеб гьениб букIараб гьабихъ
Туснахъал ххунел pyгин хабар камулароан.
Цо пуланаб сордоялъ дунги чамго гьалмагъги
ЧК-ялъул хIакимас допросалде axlaнa.
Дида щибго лъалареб — «гIайибги» гIунтIизабун
MyкIурлъеян кIалгьикъун кIвараб хIалалъ вухана.
Кинха чи мукIурлъилев букIинчIеб гIайибалъе!
Кин рагIанин абилеб paгIичIeб гIинги тIад тун!?
Гьедин гIакъуба кьеялъ гleмеpaв чи холаан.
Цо-цояв гьересиго гьенир «мyкIурлъулаан».
Гьенисан ятабалде ритIулейилан абун,
Босун нижерго къайгун, цо рокъоре рачана.
Гьенир гIодор рукIине бакIал рукIинчIолъиялъ.
ГIицIаб чIарбида кIусун кIигоявги ватана.
ГьебсагIат ниж кIyсapaб чIабарги гъоркьа тIагIун.
ТIатIалаго речIчIана цо къвакIараб маххуда.
Дун цо букIнилъ бyкlapaб
картIиниб килщалги къан
Жаниве вортичIого гьенив далун хутIана.
Дир тIолго гьалмагъзаби «гьабица» гъурун ралеб.
Гъвар-гъвариялъ рекIеда
ругънал лъун лъай босана,
Лъавуде вачIун хадуб хал-шал гьабураб мехалъ.
Бункералъул цо бокIнилъ рекIухъе хутIун вуго.
Баккун бачIунеб моцIрол канлъи тIаде щвечIого.
Конвойги нахъ буссун ун дун рагIдукь кьерун вуго,
Гьабизе жо, лъачIого лъикIалан заманаялъ
Гьеб бакIалда кьерухъе кьуричIого вукIaна.
Гъурун дир гьалмагълъигун гьеб сагIат къотIун ана,
Вихьулев рагIулелъув, гIадан гьенив гьечIоан,
ГIисин ккун карачелаз бачунеб наку гуреб.
Чиясе жиндирго pyxl цIакъ хирияб жо бyгo
Хвезе бокьулев гIадан гIемep ватизе гьечIо.
ХвечIого хутIиялда ракI чIун букIинчIониги,
ЦIорораб ралъдал лъелълъе
хъвараб ккаян кIанцIана.
KIвaрaбгIан pикlкlaдегIан лъедон рагIалде щвана,
РагIалда цо хъощ батун гьелда жанив лъугьана.
Жанив хъаравул гьечIо, хъабарча далун буго.
Биччараб ретIел бахъун хъабарча тIад жемана.
Черхалъул сири къотIун дагьав хинлъун лъугьана.
Хал гьабун квал-квадидал спичка, кодой щвана.
Газета тIад жемараб чадил кесек батана,
Чорхолъе, махIабалъе pyxl бачIун гIадин ккана.
Гьенисан до чали-чIван унев вукIарав дида
Азбаралда бакъвазе бараб ретIел батана.
Гьениса ретIелги щун Россиялде лъутана,
БатIияб цlapалда гъоркь гьениб къого сон бaна.
Гьале тIад вуссун хадуб,
Мишал МухIамад лълъвана.
Документал, цIаги гъун, цIергIадин рухIун рана.
Дун хунилан гIодарал гIaгapал-божараца
Хабалъа вахъун щведал рохалил магIу тIуна.
Гьанже ургъараб мехалъ цо-цо хиял гьабула
Щайдай дун хвасарлъарав
хвалдасайилан ккола.
Дие пенсия гьечIо. Хьихьизе лъимал гьечIо,
Лъаларо кидалъагIан гIумру дий бугебали.
ГIемерго кватIичIого конец ккезе батани,
Дунго вукъизе гIураб гlapaцни кодоб буго.

1962 сон.

Мадугьал Сергей

Нижер мадугьалихъ Чириюрталда
Чупринин абулев гIурусав вуго.
ГIемераб мехалда ралел бакIазда
Экскаваторщиклъун хIалтIулев вуго.
ХIалтIи лъугIун хадуб, выходной къоялъ
Гьекъезе бокьулеб хасият буго.
Хеккого кеплъулев, хабар бицине
Цогидав толарев товарищ вуго.
Гьекъолеб мехалъги цо живго гурев
Цадахъ компания гlуцIизе буго.
Цадахъ гьекъезе чи рокъов щвечIони,
Босун поллитрагун вачIине вуго.
Цо къоялъ дир рукъоб, гьекъараб гIужалъ
Дун гIажаиблъана гьес бицаралда.
Гьереси батилин щаклъизе ккани,
Щибниги букIинчIо элъие гIилла.
— «Двигатель-строй» бакъбаккул paгlaл
Дун гьенив хIалтIана бульдозеристлъун.
Дица кьучI бухъичIеб, подвал бахъичIеб
Балеб бакI букIинчIо ралъдал рагIалда.
Цо нухалда, сардилъ вахъине гьавун,
Бухъизе тIамуна тIуцабго цо щоб.
Щалайгин салиги ралъдалъе цвине
Цадахъго тIамуна ункъо бульдозер.
НКВД-ялъул охранзабаца
ТIаде вачIунев чи гьукъун вукIана.
Kъватlиp рахъунгеян кабиналъуса
Кинасего нижей приказ букIана.
Щиб жо цунаниги карачалабаз
Кваналеб букIана гьеб лахIзаталде.
ЛахIчIегIераб сардилъ
согIаб ралъдалъе
Cвак тун цун балаан биччараб кIкIабатI.
Гьеб щобдa гъоркь гьабун
подвал батана
Щунусго метрагIан халалъи бугеб.
Хал гьабураб мехалъ гьелъул гIеблъуда
Щуго-анлъго метрa батилин тана.
Подвал цIун бугоан жаназабазул,
Цоял турун хварал рукьби хутIарал,
Цоял халалъухъе, цоял гIеблъухъе,
Анлъго гъат бугоан тIатIала сокIун.
Гьурмада бугоан чIегIеркIуяб рас,
ЧIaго гIадин вуго цо-цояв xyтlyн.
Хухун, тIутIун арал тIaxьил гьарурал
ТIимгъалги тIагъралги ругоан хIулун.
Берда рихьарабго лъана нижеда
Дагъистаналъул халкъ
гьеб букIараблъи.
Гьеб кинабго цадахъ цун бульдозераз
Бана ралъдал тIинде рогьел лъалелде.
Лъаларо чамго чи гьенив вyкIapaв
Чамго азарго чи вукъараб цо хоб…
Херал магIарулал, гIайибго гьечIел,
ГIадада чIвана нуж НКВД-ялъ".
Лъебералда ичIилъ адрес биларал
Гьеле нужер адрес ралъдал тIиналда!
Рукъизе нуж щвечIо гIагаразухъе,
ЧчугIбузе щун руго рукьби хъарсине.
Нужой суд гьабичIо, сибир къотIичIо,
Къасде рачун ана «Черный вороналъ»,
Нужер хабар лъачIо лъидаго щибго,
Я лъазеги гьечIо гьеб киданитги.
Кин лъалеб гьеб хабар?!
Балъго чIван лъурал,
Балъго, сардилъ рачун,
ралъдалъе рарал!
Нужер гьаб ракьалда лъакIал хутIичIо,
ХутIичIо кибниги кагътида хъван xlapп.
Нуж мацIихъабазул хъубал мацIаца
РацIцIад ругониги «хъублъизаруна».
Хъубал законазул бетIергьабаца
БитIун рукIаниги «гьетIизаруна».
Щиб нужода гIайиб? ГIараб цIалийищ?
ГIелму доб мехалда цоги букIинчIо.
Нужоца бикъичIо. Нужоца чIвачIо.
Нуж хIурияталда данде рагъичIо.
Дида нуж рихьула гIараб цIалулел,
ГIадамал гуккизе мурадлъун гуреб —
Нужорго paкl чIaраб дин бацIцIалъизе
Даимго шаргIиял шагьра-нухазда.
Нужер гьел нухазда къорал гъуразда
Къиямасеб къоялъ дир ракI гурхIула…
Дунялалда тIадги paкI бохун гIумру
БукIунгутIиялда тIубан ракl чIола.


1969 сон.

 

Гъуниб

Дицани гьаб Гъуниб гъогъол си гIадин
Гъваридаб кIалахъе цун реххилаан,
Щайгурелъул гьаниб гъалбацIал кквезе
Гъирун гIурус гьабзаз гьужум гьабидал.

Дицани гьаб Гъуниб гъвар-гъвариялда
Гъурараб щегI гIадин щущахъ балаан,
Щайгурелъул гьаниб гьаб Улкаялъул
Гьунарги чIухIиги хIатIикь мерхьидал.

Щайгурелъул гьаниб Дагъистаналъул
ЦIар рагIарал васал асир гьаридал,
Щай гурелъул гьаниб шаргIалъул хвалчен
Шамилил кодоса капирас индал.

Гьанисан байбихьун дин – исламалъул
Аслу мукъсанлъизе гIурус нух лъейдал,
Гьанисан байбихьун магIарулазде
ГIурусхъахIбалъидул хъублъи бахъидал.

Гьанисан бегьараб гIурусчакмаялъ
Чан магIаруласул магIирукъ лъураб?
Гьанисан байбихьун рихьулищ лъимал,
МагIарул мацI кIочон гIурус босарал.

Чан жал бусурбанал эбел-инсуца
Аслу капурлъарал лъимал гьарурал?
ЛъикIаб тухумалъул магIаруласул
Миллатцин лъаларел лъимал дандчIвалел.

Купру тIибитIана, дин загIиплъана
ЗулмучагIаз имам асир гьавидал,
Имам – исламалъул кьучI жагъаллъана
Кьурул хъалаялде хъазахъ бахиндал.

Хъала босунилан, сардар воххизе,
СокIкIун гъонода лъе гъурараб солдат.
ГъалбацI кверде унин князь чIухIизе
Камурав анлънусго апицер рикIкIе.

Амма гьаб кинабго историялда
Арабги хварабги хайир щиб бицун
ХвезегIан вихьичIев Буденныйил цIар
ЦIакъго рекъон гьечIо гьадаб кавуда.

Кавуда цIар лъезе цIунун хутIарал
ЦIцIарал рекIелъ руго рикIун халкъалъул.
Ругънал картIинибе квас-квас бугIарал
Кида дол кIочонел чарамул ракIал?

Малачил Сурхайил хабар кIочонищ,
Хвалчаца нух бахъун хъазахъ гъурарав,
Хирасул ГIалибег гIоларогойищ
ГIурусаз лъукъараб гъеж тIун реххарав;

Кодоб хвалченги ккун сахабаб квералъ
Солдатазул боял бидулъ релъарав.
Сугъулдерил мурид МокъмухIамадий
Мех унин кIочонищ кIудияб гъерей.

Нужеда рагIичIищ МаллагIалил цIар
ЦIаруй гIурус гунгрул гиргизарурав,
ГодекIаниб хераз бицинчIогойищ
Бодаго цIар арав Ахъбердиласул.

Чан цIар хутIарал, цIар хутIичIелги
БахIарзал рекьарал ракьул чохьонир
Бекьарабщинаб жо тIирщулеб гIадат
Гьал бахIарзал щайдай тIирщулел гьечIел?

КигIан кватIаниги дидани ккола
ТIирщ къватIиб баккараб къо бачIинилан…
КъватIул бахIрабаца щиб бацаниги
ШаргIги динги инсул дуруслъилилан.

Къоял, кавабазда – кир ратаниги
Квешезе теларин тушбабазул цIар…
Гьаб памятник гуро историялъул
Гьаб ахирлъун ккола историялъул…

1979 сон


 

Продолжение следует…

Поделиться в соц. сетях